Social Media: smeermiddel voor open source denken en doen in het onderwijs

Social Media is allesomvattend en tegelijkertijd is het ook slechts een verzamelnaam van nieuwe communicatiemiddelen. Deze twee uiteenlopende uitgangspunten zorgen in organisaties vaak voor tegengestelde opvattingen hoe je ermee om dient te gaan. Social Media evangelisten hebben de neiging om zowat het einde der tijden aan te kondigen als je als bedrijf nog steeds geen stappen hebt ondernomen om je op één of meerdere kanalen te manifesteren. Dit resulteert dan vaak in een kerstboom aan accounts op alle mogelijke netwerken. Want als je er niet aan meedoet dan ben je immers ten dode opgeschreven als bedrijf. Dit soort “paniekvoetbal” doet denken aan de tijd dat de eerste serieuze websites werden gerealiseerd. We praten over zo’n 15 jaar geleden. Je struikelde toentertijd over de vele websites die meestal slechts een digitale vertaling bleken te zijn van een papieren bedrijfsprospectus.

Bij Social Media zie je dezelfde beweging. In de begintijd werden (en worden) er voor iedere actie of uiting accounts aangemaakt op zo’n beetje alle platformen die er maar voorhanden zijn. Langzaam maar zeker komt het besef dat er een redactionele aanpak nodig is. Eric van Heeswijk, hoofdredacteur VPRO Digitaal, deed daar onlangs een mooie uitspraak over: “Social Media is communicatie, maar ook vereist ook redactionele aandacht”.

Sinds kort geef ik een cursus Social Media aan eerste jaars studenten van de opleiding communicatie. In de eerste les ben ik begonnen met een kleine quiz met o.a. de vraag of Social Media een middel is of een doel op zichzelf. Uiteraard kiezen de meeste studenten voor het eerste antwoord en vanuit marketingcommunicatie gezien is dat ook correct. Het behoort tot de marketingcommunicatiemix. Vanuit die visie is een begrip als Social Media Marketing ook onzinnig. Social Media is geen marketing, het is een onophoudelijke stroom aan content creatie, content delen, participatie en dialoog.

Hoe zit dat met het onderwijs? Als we naar bovenstaande eigenschappen kijken en het belangrijkste kenmerk, delen van content, uitlichten dan zou het gebruik van Social Media hier een doel op zichzelf kunnen zijn. Deze uitspraak is te funderen op een aantal stellingen:

  1. Je wint als docent niet meer de strijd tegen mobiele devices in de klas
    Schreven wij vroeger briefjes aan elkaar, de jonge student stuurt nu 24/7 online digitale berichten aan elkaar. Hetzelfde gedrag, alleen door de digitale impact is de intensiteit ontzettend groot geworden. Volgens recent onderzoek (2012) van het CBS is 86% van de jongeren op de één of andere manier mobiel online. Met stip staat de smartphone op de eerste plaats van gebruikte apparaten.  Volkomen zinloos om dus maar weer iedere les het Facebooken te verbieden. Je bent simpelweg als docent niet boeiend genoeg om naar te luisteren. En terecht als je beseft dat er reistijd nodig is om bij het gebouw te komen en je als docent (vaak) het zoveelste verhaal voor de studenten op een dag staat af te steken.Social Media & Onderwijs 1

    De oplossing: integreer je onderwijs in de kanalen waarop de studenten zich begeven
    Een absolute basisvaardigheid van een hedendaagse docent is digitale content productie & publicatie. Moet het gehele klassikale onderwijs dan afgeschaft worden? Dat ook weer niet, maar alles wat je klassikaal uitdraagt moet eenvoudig terug te vinden zijn. Studenten geef je zelf de keuze om aanwezig te zijn. Behalve als het draait om coaching of consult.Social Media & Onderwijs 2
  2. Jongeren zijn verslaafd aan Social Media
    Zowat iedere pedagoog heeft het wel over de nadelen van Social Media. En ja jongeren zijn er verslaafd aan. Zo was het ook ooit met televisie, stripboeken, games etc. gesteld. Ieder massamedium heeft wel zo’n periode doorgemaakt. Als we bijvoorbeeld kijken naar gaming en ons beseffen dat serious gaming een ontzettend belangrijk educatief instrument is geworden dan is er voor Social Media nog een lange weg te gaan in het onderwijs. maar er komt een dag dat de educatieve waarde van Social Media erkenning krijgt.Social Media & Onderwijs 3

    De oplossing: maak gebruik van die verslaving en formuleer opdrachten waarin Social Media een belangrijke rol spelen
    Wat we nog weleens vergeten in het onderwijs is de “leuk factor” te integreren. Vraag jezelf nu even af waarom jongeren ergens verslaafd zijn en dan kom je al snel tot de conclusie dat het gaat om het verkrijgen van een goed gevoel ergens over. Daar kan je enorm gebruik van maken door ervoor te zorgen dat je een uitdaging creëert. Laat studenten online onderzoek doen, zet portfolio opdrachten uit die gepresenteerd moeten worden in een sociaal medium en je zal verbaasd staan van de resultaten.Social Media & Onderwijs 4
  3. Doordat een groot deel van ons mediagebruik op gaat aan internet slaat de ontlezing toe in onze maatschappij
    Een grote trend is het niet meer lezen van boeken. Dat is te verklaren vanuit het gegeven dat er simpelweg te weinig tijd is om uitgebreid iets te lezen. De sociale netwerken vragen immers continu aandacht. Slechts 8% van onze tijd steken we onze neus nog in een boek. Achteruitgang van onze samenleving of ligt hier ook weer een kans om er middels Social Media iets aan te doen?De oplossing: Zorg ervoor dat content is te vinden op specifieke online communities en laat studenten ook een deel van deze content aanleveren en duiden
    Deze oplossing sluit aan bij de oplossing onder punt 1. Het zegt namelijk iets over de wijze waarop je dient te integreren op de Social Media kanalen. De basisgedachte van een community is het delen van informatie op basis van gelijke waarden en gemeenschappelijke doelen. Vanuit didactisch oogpunt stel je eerst deze waarden en gemeenschappelijke doelen vast, bij voorkeur in overleg met je studenten. Dit zijn geen leerdoelen, maar doelen in de trant van kennisverrijking: “De student heeft kennis nodig, docent heeft niet alle kennis, beiden delen interesse en nieuwsgierigheid en hebben de capaciteit voor handen om eenvoudig content te delen”.Vervolgens richt je het meest geschikte online platform in en laat je de community ontstaan. Dat doe je door als docent zelf actief deel te nemen aan de community en door studenten (in hun eigen belang) te stimuleren van de community gebruik te maken. Gebruik maken wil zeggen halen en brengen. Daarnaast is de discussie en het debat een essentieel onderdeel om nieuwsgierigheid en begrip van de stof op te wekken, zowel online op Social Media als offline in de klas.Social Media & Onderwijs 5
  4. De hedendaagse jongere kiest zelf kanalen en momenten om kennis tot zich te nemen
    Waar vroeger de docent degene was die in al zijn wijsheid de exclusieve kennis bezat om over te brengen aan de studenten is dit vandaag de dag radicaal aan het veranderen. Studenten kunnen met een aantal muisklikken alle informatie vinden die zij nodig hebben. Het nadeel is echter dat de waardering van informatie vaak op problemen stuit. Digitale informatie filtering is daarom een noodzakelijke basisvaardigheid geworden die net zo belangrijk is als lezen en rekenen (zie ook: Googelen maakt minder kritisch en stompt de hersenen af)Social Media & Onderwijs 6De oplossing: Focus een groot deel van het onderwijs op het aanleren van digitale onderzoeksvaardigheden
    Net als het bekwaam zijn in het produceren en publiceren van digitale content moeten studenten (en docenten) weten om te gaan met de enorme digitale data- en informatiestroom. Hoe toets je online zaken als relevantie, betrouwbaarheid, representativiteit etc.? Leer studenten te analyseren en te cureren. Kortom, maak ze expert in het bepalen van relevante kanalen en bronnen door ze al in een vroeg stadium van hun studie aan de slag te laten gaan met het verzamelen en duiden van online content. Leer ze hun kanalen kiezen in plaats ervan uit te gaan dat ze kunnen kiezen. In dat laatste geval zal Google altijd leidend zijn in de manier waarop ze informatie verzamelen.Social Media & Onderwijs 7

Conclusie
Bovenstaande stellingen tonen de noodzaak aan om steeds meer vanuit een open source filosofie onderwijs te benaderen. In eerste instantie praten we dan over hoger onderwijs. De komende jaren zal deze beweging plaatsvinden met de nodige impact op de organisatie van het onderwijs. Wanneer Nederland zich als kennisland wil manifesteren moeten we beter met die kennis om kunnen gaan. De kanalen om die kennis over te brengen zijn zo drastisch aan het veranderen dat je letterlijk de klaslokalen ziet leegstromen. “Traditioneel” ingestelde zendgerichte docenten zullen hier moeite mee hebben. Zij bezitten niet langer meer de exclusiviteit om bepaalde kennis over te dragen.

De winst om dit goed te doen ligt in het vinden van nieuwe didactische methoden. Daarnaast is er ook een grote cultuuromslag nodig. Open source wil zeggen dat je als docent je waardevolle onderwijscontent continu beschikbaar stelt voor curatie. De benadering van kennisoverdracht zal steeds meer collaboratief worden. Leren zal een cyclisch proces worden van geven en nemen tussen docent en student. Content is open source en te beschouwen als iets wat dynamisch kan veranderen. De katalysator hiervoor is het inernet, specifiek web 3.0 (het sociale web) en als snel gaan we naar web 4.0 toe (het semantische web). Op het moment dat het semantische web (het leggen van verbanden tussen verschillende databronnen waardoor er een vorm van kunstmatige intelligentie ontstaat) serieuze vormen gaat aannemen moet het onderwijs hier klaar voor zijn.

Dat betekent als eerste stap docenten digitaal bekwaam te maken, als tweede stap een cultuur van continu delen van content te stimuleren, als derde stap content ontsluiten via verschillende kanalen en als vierde stap studenten deel uit laten maken van het onderwijsproces.

Advertenties
Comments
One Response to “Social Media: smeermiddel voor open source denken en doen in het onderwijs”
  1. Roeland Smeets schreef:

    Mee eens, Rene,

    Laat niet alleen studenten, maar leerlingen op allerlei niveau
    niet alleen opdrachten maken, maar ook vragen beantwoorden
    en geef ze alle tijd om samen tot een goed antwoord of een
    goed werkstuk te komen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: